Tìm kiếm
Lượt truy cập
Nghiên cứu - Trao đổi
Cập nhật ngày: 17/02/2017, 2:20 CH - Số lần xem: 501
Ước vọng mới không thể dẫn đường bằng kịch bản cũ

Tăng trưởng kinh tế luôn phải dựa vào một kịch bản phát triển, trên nguyên tắc hợp nhất giữa quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và khai thác tài nguyên thiên nhiên, không gian biển và quy hoạch hạ tầng. Đây là quy hoạch thống nhất, không còn ranh giới giữa các Bộ, ngành. Và để tái cấu trúc nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, cải cách thể chế, việc đổi mới công tác quy hoạch phải đi trước một bước.

Khi “quy hoạch chống quy hoạch”

Công tác quy hoạch ở nước ta là rất bất cập, ai cũng biết điều đó, nhưng làm gì cho hết bất cập thì quả là khó. Cách đây gần chục năm, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng họp bàn để giải quyết những chồng chéo giữa quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch xây dựng và quy hoạch sử dụng đất. Nhưng rồi, công tác quy hoạch vẫn vậy, các nơi đều có tình trạng “quy hoạch chồng quy hoạch” và “quy hoạch chống quy hoạch”.

Nhìn vào sản xuất hàng hóa, gần như loại hàng hóa nào cũng có quy hoạch. Các loại từ chè, cà phê, cao su, hồ tiêu, hạt điều, nuôi tôm, thả cá, làm muối… và gần đây cả cây mắc ca nữa cũng đều có quy hoạch, không lớn thì nhỏ. Ví dụ như quy hoạch cà phê vừa được duyệt 400 nghìn ha xong thì người dân các tỉnh thấy được mùa đã tự phát triển thêm lên tới 500 nghìn ha, thế là lại phải điều chỉnh quy hoạch lên thành 500 nghìn ha. Vừa điều chỉnh xong thì dân trồng cà phê các tỉnh lại tự mở rộng thành 600 nghìn ha... Trong khi đó, quy hoạch sử dụng đất lại không hề có chỉ tiêu đất trồng cà phê, chỉ có đất trồng cây lâu năm mà chủ sử dụng đất có thể theo thị trường mà quyết định trồng gì. Như vậy thì quy hoạch cà phê là hoàn toàn vô nghĩa.

Nhiều quy hoạch khu đô thị đang được xây dựng với mục tiêu tạo lập không gian đô thị hiện đại, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hài hòa

Quy hoạch phải đóng vai trò dẫn đường

Những thực tế trên đã đặt ra từ lâu vấn đề tại sao công tác quy hoạch ở ta lại phức tạp như vậy, và cũng tại sao mà không đổi mới được công tác này. Quy hoạch là một kịch bản phát triển trên không gian lãnh thổ, thực hiện quy hoạch là tác động của con người làm thay đổi hiện trạng không gian lãnh thổ để có một cách thức sử dụng không gian hiệu quả hơn trong tương lai.   Chỉ còn 3 năm nữa là tới 2020, năm bắt đầu của kỳ quy hoạch mới. Nếu không xem xét kỹ và thông qua được Luật Quy hoạch vào năm sau thì không đổi mới được công tác quy hoạch. Phát triển kinh tế với ước vọng mới không thể dẫn đường bằng một kịch bản cũ. Nếu chậm, lại phải chờ tới 2030 mới có cơ hội tiếp theo.

 

Chúng ta đã chuyển đổi cơ chế kinh tế từ bao cấp sang thị trường kể từ năm 1991, nhưng tư duy về quy hoạch vẫn không thay đổi được bao nhiêu từ bao cấp sang thị trường. Trong nền kinh tế bao cấp, tức là nền kinh tế Nhà nước chỉ huy tập trung, quy hoạch và kế hoạch hóa là công cụ và mệnh lệnh trong các quyết định phát triển. Trong nền kinh tế thị trường, tức là nền kinh tế tự điều chỉnh, quy hoạch và kế hoạch chỉ đóng vai trò dẫn đường và điều chỉnh những lợi ích chung. Điều này có nghĩa là người quyết định quy hoạch phải biết tôn trọng khách quan và chỉ sử dụng quy hoạch can thiệp vào phạm vi lợi ích chung. Phạm vi lợi ích chung ở đây chỉ gồm 2 nội dung: một là sử dụng đất đai và tài nguyên thiên nhiên; hai là phát triển hạ tầng kỹ thuật và xã hội bằng đầu tư công.

Căn bệnh trầm kha và quyết tâm bứt phá

Trên thực tế của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần kinh tế ở nước ta, công tác quy hoạch đang là căn bệnh trầm kha. Thứ nhất, người lãnh đạo muốn quy hoạch cho tương lai rất lãng mạn, rất mạnh mà không biết nguồn lực và năng lực thực tế được bao nhiêu. Nhiều tỉnh có quy hoạch phát triển địa phương rất đẹp, nhưng khi hỏi lấy nguồn tài chính nào để thực hiện thì lúng túng và cho rằng nguồn lấy từ đất. Mà tổng giá trị đất đai không được bao nhiêu và thế là quy hoạch “treo” rất nhiều, dân thì kêu than, chính quyền thì giải thích là ngân sách chưa bố trí được để thực hiện...

Thứ hai, việc sử dụng quy hoạch để che chắn cho những quyết định, tư duy nhiệm kỳ có thể sai. Cách tốt nhất là trình một quy hoạch lên cấp trên để quyết định trước. Một quyết định cụ thể dựa trên quy hoạch đã được cấp trên duyệt là quá an toàn. Ngay ngành tài chính cấp ngân sách cũng luôn hỏi là đã có trong quy hoạch chưa, có thì mới được cấp tiền.

Thứ ba, tính cát cứ quyền lực của các bộ, ngành và địa phương. Đâu cũng muốn cấp ngân sách nhiều, có nhiều dự án. Tất cả đều bắt đầu từ quy hoạch. Vậy Bộ nào, địa phương nào có quyền phê duyệt quy hoạch cũng sẽ kéo theo quyền quyết định rất nhiều chương trình, dự án đầu tư công. Đúng là quyền gắn với tiền ngân sách thông qua quy hoạch.

Những nhược điểm của quy hoạch kìm hãm sự phát triển đất nước. Chính phủ nhiệm kỳ mới đã đề ra tiêu chí “Chính phủ kiến tạo và liêm chính”, quyết tâm cải cách thể chế và đổi mới mô hình tăng trưởng nhằm tái cấu trúc nền kinh tế. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4 đã thông qua Nghị quyết số 05 ngày 01/11/2016 về một số chủ trương, chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là những yêu cầu trọng tâm trong phát triển kinh tế đất nước được khẳng định, là chủ trương của Đảng, quyết định của Quốc hội và hành động của Chính phủ. Và trong bước đi đầu tiên, Luật Quy hoạch chính là công cụ để viết nên những kịch bản tốt cho phát triển trong giai đoạn mới.

 

GS.TSKH. ĐẶNG HÙNG VÕ

© Trang tin điện tử Tạp chí Khu công nghiệp Việt Nam
Giấy phép thiết lập số: 69/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 30 tháng 6 năm 2016
Cơ quan chủ quản: Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Địa chỉ: Số 6B Hoàng Diệu - Ba Đình - Hà Nội ĐT: 080.44889 Fax: 080.44889 - 080.44887 Email: khucongnghiep@mpi.gov.vn
Ghi rõ nguồn "Tạp chí Khu công nghiệp Việt Nam" khi phát hành lại thông tin từ website này